گاهی کافی است از کودک بپرسید امروز چه چیزی تماشا کرده تا با فهرستی از انیمیشن‌ها، شخصیت‌های خیالی و برنامه‌هایی روبه‌رو شوید که شاید حتی اسم بعضی از آن‌ها را هم نشنیده باشید. بچه‌ها معمولاً خیلی زود به برنامه‌های مورد علاقه‌شان وابسته می‌شوند و دوست دارند قسمت‌های بعدی را هم دنبال کنند. برای والدین اما انتخاب همیشه به همین سادگی نیست. آن‌ها می‌خواهند بدانند فرزندشان وقتش را با چه چیزی می‌گذراند و آیا برنامه‌ای که این‌قدر دوستش دارد، با سن و نیازهایش تناسب دارد یا خیر.
از طرفی نمی‌شود تمام اوقات فراغت کودکان را به درس و آموزش اختصاص داد. تماشای یک انیمیشن خنده‌دار یا دنبال کردن داستان یک شخصیت خیالی هم بخشی از کودکی است. بااین‌حال، بعضی برنامه‌ها ظرفیت بیشتری دارند؛ کودک را سرگرم می‌کنند و در همان حال، او را با یک موضوع تازه آشنا می‌کنند. پیدا کردن این برنامه‌ها به شناخت سلیقه فرزند و کمی دقت در انتخاب بستگی دارد.
سرگرمی لزوماً نقطه مقابل یادگیری نیست
تصور کنید کودکی یک انیمیشن درباره زندگی حیوانات تماشا می‌کند. شاید در ابتدا فقط مجذوب شخصیت‌های داستان شده باشد، اما بعد از پایان برنامه درباره محل زندگی یک حیوان یا دلیل رفتار خاص آن سؤال بپرسد. همین اتفاق ساده می‌تواند شروع یک یادگیری تازه باشد.
بسیاری از داستان‌ها بدون اینکه مستقیماً به آموزش بپردازند، مفاهیمی مانند دوستی، همکاری، مسئولیت‌پذیری و شناخت احساسات را به کودکان منتقل می‌کنند. البته نباید از هر فیلم و برنامه‌ای انتظار یک پیام تربیتی مشخص داشت. گاهی کودک فقط می‌خواهد بخندد و از تماشای یک داستان لذت ببرد. این هم بخشی از نیازهای طبیعی اوست.
مسئله زمانی جدی می‌شود که انتخاب‌ها بدون هیچ معیاری انجام شوند و تنها ملاک خانواده، سرگرم شدن کودک باشد.
محتوای جذاب چه تأثیری بر ذهن کودک دارد؟
کودکان معمولاً با دیدن و تجربه کردن بهتر با مفاهیم ارتباط برقرار می‌کنند. به همین دلیل، یک داستان تصویری می‌تواند موضوعی را برایشان قابل فهم کند که توضیح مستقیم آن چندان ساده نیست.
برای مثال، مفهوم همکاری را می‌توان با تعریف کردن یک موقعیت واقعی توضیح داد؛ اما وقتی کودک داستان چند شخصیت را می‌بیند که برای حل یک مشکل به کمک هم نیاز دارند، موضوع شکل ملموس‌تری پیدا می‌کند. ممکن است بعداً همان رفتار را در بازی با دوستانش تکرار کند.
البته نتیجه هر تماشا لزوماً یادگیری یک مهارت مشخص نیست. گاهی یک برنامه فقط کنجکاوی کودک را بیشتر می‌کند و او را به پرسیدن سؤال‌های تازه سوق می‌دهد.
پیش از انتخاب برنامه، این پنج مورد را بررسی کنید
تعداد برنامه‌های کودک در پلتفرم‌های مختلف کم نیست. از انیمیشن‌های کوتاه گرفته تا مستندهای علمی و مجموعه‌های آموزشی، گزینه‌های زیادی پیش روی خانواده‌ها قرار دارد. برای اینکه انتخاب از حالت تصادفی خارج شود، می‌توان چند معیار مشخص را در نظر گرفت.
۱. تناسب با سن و قدرت درک کودک
رده‌بندی سنی اولین چیزی است که باید بررسی شود. یک برنامه ممکن است برای دانش‌آموزان دوره ابتدایی جذاب باشد، اما برای کودک پیش‌دبستانی مفاهیم پیچیده‌ای داشته باشد.
البته سن به‌تنهایی معیار کاملی نیست. دو کودک هم‌سن ممکن است از نظر علایق و میزان درک موضوعات تفاوت داشته باشند. بهتر است والدین قسمت کوتاهی از برنامه را تماشا کنند و ببینند فضای آن تا چه اندازه با شرایط فرزندشان هماهنگ است.
۲. داستانی که کودک بتواند دنبال کند
گاهی یک برنامه از نظر تصویر و صدا بسیار جذاب است، اما اتفاقات آن بدون ارتباط مشخصی پشت سر هم نمایش داده می‌شوند. چنین محتوایی ممکن است توجه لحظه‌ای کودک را جلب کند، ولی فرصت چندانی برای درگیر شدن با داستان به او ندهد.
وجود شخصیت‌های قابل شناخت، اتفاقات منطقی و روایت قابل فهم کمک می‌کند کودک ماجرا را دنبال کند. لازم نیست داستان پیچیده باشد؛ حتی یک روایت ساده درباره اتفاقات روزمره می‌تواند برای گروه سنی مناسب، جذاب و قابل تأمل باشد.
۳. رفتار شخصیت‌ها را هم ببینید
گاهی نکته‌ای که باید به آن توجه کرد، در حاشیه داستان قرار دارد. مثلاً شخصیت اصلی چطور با دوستانش برخورد می‌کند؟ هنگام شکست چه واکنشی دارد؟ برای رسیدن به خواسته‌اش به دیگران آسیب می‌زند یا راه دیگری پیدا می‌کند؟
این جزئیات ممکن است در نگاه اول چندان مهم به نظر نرسند، اما کودک در طول تماشا با رفتار شخصیت‌ها آشنا می‌شود و درباره آن‌ها برداشت‌هایی پیدا می‌کند. بهتر است والدین نسبت به این بخش‌ها بی‌تفاوت نباشند.
۴. به علایق واقعی فرزندتان توجه کنید
قرار نیست همه بچه‌ها از تماشای برنامه‌های علمی لذت ببرند. ممکن است فرزند شما عاشق داستان‌های ماجراجویانه باشد و کودک دیگری ترجیح دهد درباره حیوانات یا سیاره‌ها اطلاعات جمع کند.
به جای انتخاب یک فهرست ثابت از برنامه‌های به‌اصطلاح مفید، چند گزینه مناسب در اختیار کودک بگذارید. اجازه انتخاب داشتن، احتمال همراهی او را بیشتر می‌کند.
۵. اطلاعات نادرست را جدی بگیرید
در برنامه‌های علمی و آموزشی، جذابیت ظاهری نباید جای دقت اطلاعات را بگیرد. توضیح اشتباه درباره یک پدیده طبیعی یا ارائه اطلاعات غیرواقعی به‌عنوان حقیقت، می‌تواند برداشت نادرستی در ذهن کودک ایجاد کند.
اگر برنامه‌ای درباره موضوعات علمی، تاریخی یا سلامت انتخاب می‌کنید، بهتر است از اعتبار منبع آن مطمئن شوید. این موضوع به‌خصوص برای کودکانی که عادت دارند مطالب دیده‌شده را با اطمینان برای دیگران تعریف کنند، اهمیت دارد.
چرا بعضی مفاهیم در قالب ویدئو بهتر فهمیده می‌شوند؟
خواندن درباره حرکت سیاره‌ها یک تجربه است و دیدن حرکت آن‌ها در یک تصویر متحرک، تجربه‌ای دیگر. همین تفاوت باعث شده ویدئوهای آموزشی در بعضی موضوعات کاربرد داشته باشند.
دانش‌آموزی که در فهم یک مبحث علوم مشکل دارد، ممکن است با دیدن یک آزمایش تصویری یا انیمیشن آموزشی ارتباط بهتری با آن برقرار کند. در یادگیری زبان هم شنیدن تلفظ کلمات در کنار مشاهده موقعیت‌های واقعی، می‌تواند به درک بهتر کمک کند.
بااین‌حال، پخش کردن چندین ویدئو پشت سر هم لزوماً نتیجه خوبی ندارد. اگر کودک فرصت فکر کردن به مطالب را نداشته باشد، احتمالاً بخش زیادی از آنچه دیده به‌سرعت فراموش می‌شود.
بعد از تماشا، کمی درباره موضوع صحبت کنید
لازم نیست هر بار از فرزندتان امتحان بگیرید. حتی یک گفت‌وگوی چند دقیقه‌ای هم می‌تواند مفید باشد.
فرض کنید برنامه‌ای درباره زندگی زنبورها تماشا کرده است. می‌توانید بپرسید کدام قسمت برایش جالب‌تر بوده یا چرا فکر می‌کند زنبورها برای طبیعت اهمیت دارند. اگر علاقه نشان داد، درباره موضوع بیشتر صحبت کنید یا یک کتاب تصویری مرتبط در اختیارش بگذارید.
بعضی کودکان هم ترجیح می‌دهند به جای صحبت کردن، چیزی بسازند یا نقاشی بکشند. این واکنش‌ها را نباید نادیده گرفت. قرار نیست همه به یک شکل از مطالب استفاده کنند.
منابع آنلاین چه جایگاهی در برنامه آموزشی خانواده دارند؟
دسترسی به منابع آموزشی دیگر به کلاس حضوری و کتاب‌های درسی محدود نیست. خانواده‌ها می‌توانند برای موضوعات مختلف از دوره‌های آنلاین، ویدئوهای آموزشی و پلتفرم‌های تخصصی استفاده کنند.
این منابع به‌خصوص زمانی کاربرد دارند که دانش‌آموز بخواهد خارج از برنامه مدرسه موضوعی را دنبال کند. مثلاً کودکی که به نجوم علاقه‌مند است، می‌تواند سراغ محتوای مرتبط با فضا برود یا دانش‌آموزی که در یادگیری زبان انگیزه دارد، از برنامه‌های متناسب با سطح خود استفاده کند.
البته نباید همه مسئولیت آموزش را به این ابزارها سپرد. ارتباط با معلم، تمرین، بازی گروهی و تجربه عملی همچنان بخش مهمی از فرایند یادگیری هستند. منابع دیجیتال قرار است این فعالیت‌ها را تکمیل کنند.
فیلیمو مدرسه؛ گزینه‌ای برای دسترسی به محتوای آموزشی
در میان سرویس‌هایی که خانواده‌ها برای استفاده از محتوای ویدئویی آموزشی بررسی می‌کنند، فیلیمو مدرسه هم قرار دارد. این سرویس با تمرکز بر محتوای مرتبط با آموزش دانش‌آموزان، می‌تواند برای خانواده‌هایی که به دنبال منابع مکمل هستند، قابل بررسی باشد.
البته پیش از تهیه اشتراک بهتر است محتوای موجود و تناسب آن با پایه تحصیلی فرزندتان را ببینید. نیاز یک دانش‌آموز ابتدایی با دانش‌آموز مقطع متوسطه یکسان نیست و انتخاب باید بر همین اساس انجام شود.
اگر موضوعات ارائه‌شده با نیازهای کودک هماهنگ باشند، چنین سرویسی می‌تواند در کنار کتاب‌های درسی و آموزش مدرسه مورد استفاده قرار بگیرد. مهم این است که خانواده بداند چه چیزی تهیه می‌کند و فرزندش تا چه اندازه به آن علاقه دارد.
هزینه اشتراک‌های آموزشی را چطور مدیریت کنیم؟
وقتی چند سرویس مختلف برای آموزش و سرگرمی در دسترس هستند، ممکن است هزینه اشتراک‌ها به‌تدریج افزایش پیدا کند. به همین دلیل بهتر است پیش از خرید، نیازهای خانواده مشخص شود.
برای مثال، اگر دانش‌آموز فقط به چند موضوع مشخص علاقه دارد، لازم نیست اشتراک چند پلتفرم مشابه را هم‌زمان تهیه کنید. ابتدا امکانات سرویس‌ها را مقایسه کنید و ببینید کدام گزینه با برنامه استفاده فرزندتان هماهنگ‌تر است.
استفاده از پیشنهادهای تخفیفی هم می‌تواند مبلغ پرداختی را کمتر کند. خانواده‌هایی که قصد تهیه اشتراک فیلیمو مدرسه را دارند، می‌توانند پیش از خرید، شرایط استفاده از کد تخفیف فیلیمو مدرسه را بررسی کنند. تاریخ اعتبار، حداقل مبلغ خرید و محدودیت‌های احتمالی از مواردی هستند که نباید از قلم بیفتند.
آفردیلی نیز برای بررسی کد تخفیف پیشنهادهای تخفیفی فروشگاه‌ها و سرویس‌های مختلف قابل استفاده است و می‌تواند به کاربران کمک کند پیش از پرداخت، گزینه‌های موجود را بررسی کنند.
زمان تماشای صفحه‌نمایش باید چقدر باشد؟
مدیریت زمان استفاده از ابزارهای دیجیتال یکی از موضوعاتی است که معمولاً در خانواده‌ها درباره آن اختلاف نظر وجود دارد. کودک دوست دارد برنامه مورد علاقه‌اش را ادامه دهد و والدین هم نگران طولانی شدن زمان تماشا هستند.
راه‌حل، ممنوعیت کامل یا آزاد گذاشتن بدون محدودیت نیست. بهتر است زمان استفاده با توجه به سن کودک، شرایط روزانه و فعالیت‌های دیگر او تعیین شود.
برای مثال، اگر بیشتر ساعات روز در مدرسه می‌گذرد، باید فرصتی برای استراحت، بازی و تحرک در نظر گرفته شود. تماشای برنامه‌های آنلاین نباید جای خواب کافی یا فعالیت‌های خارج از خانه را بگیرد.
قانون‌هایی که خود والدین هم رعایت می‌کنند
کودکان بیشتر از آنچه تصور می‌کنیم رفتار بزرگ‌ترها را زیر نظر دارند. اگر والدین هنگام غذا خوردن دائماً تلفن همراهشان را بررسی کنند، درخواست کنار گذاشتن گوشی از طرف کودک چندان اثرگذار نخواهد بود.
می‌توان برای تمام اعضای خانواده زمان‌هایی بدون تلفن همراه در نظر گرفت؛ مثلاً هنگام صرف غذا یا در بخشی از ساعات پیش از خواب. چنین توافقی زمانی بهتر جواب می‌دهد که فقط برای کودک تعیین نشده باشد.
سه اشتباه که می‌تواند انتخاب محتوای کودک را دشوار کند
اولین اشتباه، انتخاب بر اساس محبوبیت است. اینکه بیشتر هم‌کلاسی‌های فرزندتان یک برنامه را دنبال می‌کنند، به معنای مناسب بودن آن نیست. بهتر است پیش از انتخاب، خودتان هم با فضای برنامه آشنا شوید.
اشتباه دوم، آموزشی کردن تمام اوقات فراغت است. کودک برای استراحت به زمان آزاد نیاز دارد. اگر هر فعالیت سرگرم‌کننده با پرسش و تکلیف همراه شود، ممکن است نسبت به برنامه‌های آموزشی هم بی‌علاقه شود.
اشتباه سوم، نادیده گرفتن نظر کودک است. والدین می‌توانند چارچوب انتخاب را مشخص کنند، اما بهتر است فرزندشان هم در انتخاب برنامه‌ها مشارکت داشته باشد. این کار به آن‌ها کمک می‌کند علایق واقعی او را بهتر بشناسند.
یک برنامه روزانه منعطف برای اوقات فراغت
برای ایجاد تعادل میان فعالیت‌های مختلف، نیازی به تنظیم یک جدول سخت‌گیرانه نیست. کافی است در برنامه روزانه کودک، برای چند نوع فعالیت فرصت وجود داشته باشد.
بازی و تحرک، مطالعه، سرگرمی و تماشای برنامه‌های مورد علاقه می‌توانند در کنار هم قرار بگیرند. نسبت هرکدام هم به سن کودک و برنامه مدرسه بستگی دارد.
مثلاً کودکی که به ساختن وسایل ساده علاقه دارد، می‌تواند بخشی از زمان آزادش را به کاردستی اختصاص دهد. برای دانش‌آموز علاقه‌مند به علوم هم تماشای یک مستند کوتاه و سپس انجام یک آزمایش ساده در خانه گزینه مناسبی است.
بهتر است این برنامه انعطاف داشته باشد. اگر کودک یک روز خسته است یا علاقه‌ای به فعالیت آموزشی ندارد، لازم نیست حتماً او را به انجام آن وادار کنید.
کنجکاوی کودک را به یک فرصت تبدیل کنید
بعضی از بهترین موقعیت‌های یادگیری از سؤال‌هایی شروع می‌شوند که شاید در نگاه اول ساده باشند. چرا ماه گاهی دیده نمی‌شود؟ مورچه‌ها چطور غذا پیدا می‌کنند؟ رنگین‌کمان از کجا می‌آید؟
به جای اینکه همیشه پاسخ آماده‌ای بدهید، می‌توانید همراه کودک دنبال جواب بگردید. یک کتاب تصویری، ویدئوی علمی مناسب یا حتی یک آزمایش ساده خانگی می‌تواند مسیر جالبی برای پیدا کردن پاسخ باشد.
در این روش، کودک فقط دریافت‌کننده اطلاعات نیست؛ خودش هم در کشف موضوع مشارکت می‌کند. همین تجربه ممکن است او را به دنبال کردن موضوعات دیگری علاقه‌مند کند.
جمع‌بندی
انتخاب محتوای مناسب برای کودکان به معنی حذف سرگرمی یا تبدیل خانه به یک کلاس درس دائمی نیست. بچه‌ها به هر دو نیاز دارند. یک انیمیشن خوب می‌تواند فرصتی برای خندیدن باشد و یک برنامه علمی هم ممکن است سؤال تازه‌ای در ذهنشان ایجاد کند.
والدین با توجه به سن و علایق فرزندشان، بررسی کیفیت برنامه‌ها و مدیریت زمان استفاده از ابزارهای دیجیتال می‌توانند انتخاب‌های بهتری داشته باشند. سرویس‌هایی مانند فیلیمو مدرسه هم در صورت تناسب محتوا با نیاز دانش‌آموز، می‌توانند در کنار منابع معمول آموزشی قرار بگیرند.
گاهی لازم نیست کار خاصی انجام دهید؛ کافی است بعد از پایان یک برنامه، به سؤال کودک گوش کنید. شاید همان سؤال ساده، شروع علاقه‌ای باشد که مدت‌ها در ذهن او باقی بماند.
