×

مقالات علمی و آموزشی مقاله های ورزش و هنر

تاریخچه خاتم کاری

شما اینجا هستید : بنیاد آموزش مجازی ایرانیان > مقاله های ورزش و هنر > تاریخچه خاتم کاری

تاریخچه خاتم کاری

صنعت خاتم سازی از هنرهای ظریفه ای است که سابقه و ریشه ای بسیار کهن دارد. این هنر نیز مانند سایر هنرها و صنایع دستی ایران، نمونه زیبا و پرارزشی از ذوق و هنر مردم سرزمین ایران است.

تاریخچه خاتم کاری

درباره مخترع و مبتکر خاتم بین خاتم سازان و هنرمندان روایات گوناگونی وجود دارد ولی آنچه قابل ذکر است آن است که به درستی معلوم نیست اولین بار خاتم سازی را چه کسی ابداع کرده است. در دایره المعارف فارسی آمده است: «زمان آغاز این هنر دانسته نیست و آنچه درباره آن گفته می شود با افسانه همراه است. برخی از استادان خاتم ساز هنوز بر این عقیده اند که هنر خاتم سازی معجزه ابراهیم پیغمبر است.»
صنعتگران مصری این روش را مانند بسیاری از هنرها و پیشه های دیگر از قبطی ها اقتباس کرده اند، چندین قطعه و لوحه که روی آنها با چوب و استخوان موزاییک کاری شده است در عین الصیره نزدیک قاهره در اوایل دوره اسلام به دست آمده و اغلب آنها در موزه صنایع اسلامی قاهره یا موزه برلین وجود دارد که یکی از عالی ترین نمونه های این صنعت در موزه متروپولیتن است.
از دیگر آثار و نمونه های تاریخی در این هنر عبارتند از:
۱٫ منبر خاتم کاری در مسجد عتیق شیراز دارای قدمت بیش از هزارسال.
۲٫ سقف ایوان اصلی مسجد جامع عتیق شیراز مربوط به سده هشتم هجری (سده چهاردهم میلادی).
۳٫ درهای خاتم قصر رویایی تیمور گورکانی به نام دلگشا در سمرقند و درهای آرامگاه وی در سال ۸۰۷ هجری (۱۴۰۵میلادی).
۴٫ درهای چوب گردو و روکش استخوان و دیگر چوب ها ساخته شده توسط هنرمندی به نام حبیب الله در سال ۹۹۹هجری(۱۵۹۱میلادی) که در موزه برلین نگهداری می شود.
۵٫ درهای مزین به اشکال هندسی گل و بته، از شهر بخارا که در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن موجود است.
۶٫ منبر چوبی مسجد لنبان اصفهان با اشکال هندسی و اجزای نقره ای مربوط به سال ۱۱۱۴هجری (۱۷۰۲میلادی).
اوج شکوفایی و تکامل این هنر در دوران صفویه بود، در این دوران از گوشه و کنار ایران هنرمندان به اصفهان، پایتخت آن زمان آمدند و هنرهای فراموش شده این کشور از نو پایه گذاری شد و هنرمندان ضمن فعالیت در رشته های خاتم کاری، منبت کاری، کاشی کاری و گره چینی، به ترمیم و ساختن ساختمان ها و آثار گذشته و بارگاه ها و اماکن مقدس تشویق و ترغیب شدند. بعدها در زمان قاجاریه به علت عدم توجه به هنرها این هنر نیز همانند سایر هنرها از درجه اعتبار و اهمیت افتاد و استادان و هنرمندان این رشته در این دوران در بدترین و سخت ترین شرایط زندگی می کردند.
در سال ۱۳۰۷ اوایل دوران پهلوی مدرسه صنایع مستظرفه به کوشش استاد محمد غفاری (کمال الملک) تأسیس و این هنرستان رونق و توسعه ای به هنرهای دستی کشور بخشید و پس از آن کارگاه های خاتم سازی و چند کارگاه دیگر در وزارت فرهنگ و هنر سابق تشکیل شد.
آثار به جا مانده جمعی از هنرمندان اصفهان، تهران و شیراز عبارتند از: اتاق هفت در هفت متری خاتم کاری شده با تمامی وسایل موجود در آن، کاخ مرمر به مدت چهار سال.
تالار خاتم مجلس شورای ملی با ۴۰۰متر مربع خاتم کاری.
هنر خاتم سازی بعد از انقلاب اسلامی در کارگاه خاتم سازی وزارت فرهنگ و هنر سابق تحت نام جدیدی با وابستگی به وزارت فرهنگ و آموزش عالی ادامه یافت و از آن زمان تاکنون سمت و سوی طرح ها تغییر یافته و با حذف طرح های خارجی توجه بیشتری به سنت گرایی معطوف یافته و از آن به بعد خط و نوشته وارد خاتم شد.
تعریف خاتم

خاتم ترکیبی است از چند ضلعی های منظم با تعداد اضلاع متفاوت که با استفاده از مواد اولیه گوناگون در رنگ های مختلف تشکیل می شود.
خاتم از هنرهای دستی دقیق و پرکار است که تولید و ساخت آن احتیاج به دقت و حوصله زیاد دارد. چند ضلعی هایی که در خاتم سازی به کار می آید پنج، شش، هفت، هشت یا ده ضلعی است.
در لغت نامه دهخدا، خاتم ساز چنین معنی شده است: «آنکه پاره های استخوان را در چوب با نقش و نگار بنشاند. خاتم سازی عمل خاتم ساز را گویند.»
در دایرهالمعارف فارسی درباره خاتم کاری و خاتم سازی آمده است:
«هنر آراستن سطح اشیا به صورتی شبیه موزاییک، با مثلث های کوچک.
طرح های گوناگون خاتم همواره به صورت اشکال منظم هندسی بوده است. این اشکال هندسی را با قراردادن مثلث های کوچک در کنار هم نقش بندی می کنند. مثلث ها را از انواع چوب، فلز و استخوان می سازند. هر چه مثلث ها ریزتر و ظریف تر باشند خاتم مرغوب تر است. در یک طرح خاتم، برای ساختن کوچک ترین واحد هندسی، حداقل سه مثلث و برای بزرگ ترین آن، حداکثر چهارصد مثلث به کار می رود.»
قدیمی ترین آثار هنری خاتم کاری شده باقی مانده:
۱٫ صندوق مرقد موسی بن جعفر و امام جواد در کاظمین مربوط به دوران شاه اسماعیل صفوی در سال ۹۰۶هجری قمری ساخته شده توسط استاد محمد جمعه.
۲٫ صندوق مرقد امام حسن عسکری در سامره و صندوق مرقد امام علی النقی مربوط به همان دور و استاد.
۳٫ صندوق خاتم ضریح نرگس خاتون مادر مهدی موعود که در همان دوره ساخته و نصب شده است.
۴٫ اثر زیبا و نفیس درب ورودی مدرسه چهارباغ اصفهان چندین بار توسط استادان این هنر ترمیم و مرمت شده است.
۵٫ درب خاتم امام زاده شاه رضا در قمشه (شهرضا) مربوط به زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی.
۶٫ صندوق خاتم مرقد علی ساخته شده در زمان کریم خان زند و نصب آن در زمان لطفعلی خان زند.
۷٫ صندوق خاتم مرقد سید الشهدا و ابوالفضل در کربلا.
۸٫ صندوق مقبره زینب در شام.
مواد اولیه در ساخت خاتم

انواع چوب(آبنوس- فوفل- گردو- بقم- عناب- نارنج- کهکم- کبوده).
انواع استخون (استخوان وعاج فیل- استخوان شتر- استخوان اسب).
مفتولهای فلزی(برنج- آلومینیوم و بعضاً نقره).
صدف- نخ پرک- سریشم- لاک.
وسایل و ابزار کار در هنر خاتم سازی

ابزار عمومی شامل چکش – اره- دریل و مته و. . .
ابزار اصلی و مخصوص شامل انواع اره ها – انواع سوهان – انواع رنده- پرس- تیره دار یا خط کش قفل- مقار- انواع تنگ ها – چسب های مخصوص و . . .
مراحل تولید خاتم

ابتدا انواع چوب ها و استخوان ها را در رنگ های مختلف تهیه کرده و با ابزار مخصوص خود به طول ۳۰ سانتیمتر و قطر ۱تا ۲/۵ میلیمتر می برند و از آنها مثلث هایی تهیه می شود که پس از سوهان کاری تمام اضلاع آن به حالت دلخواه و مطابق با طرح در آمده و برای تکمیل طرح نیاز به مفتول های سیمی به صورت مثلث بوده که برای آماده سازی آنها نیز مراحل مختلفی طی می شود. سپس برای درست کردن خاتم ابتدا طرح اشکالی که مورد نظر است را به وسیله استادکار کشیده و این مثلث های چوبی، استخوانی و فلزی با دستان با مهارت و استادانه هنرمند در کنارهم به وسیله سریشم قرار داده و چسبانده می شوند و به وسیله نخ محکم می گردند که از این کار اصطلاحاً «پره» درست می شود، بعد از چند ساعت نخ ها باز شده را در کنار هم قرار می د هند و مجدداً با چسب به هم چسبانده می شوند که حاصل آن «توگلو» به دست می آید. مرحله بعدی که به «گل پیچی» مشهور است به وسیله سیم مفتولی گردی که به صورت شش ضلعی منظم آماده می شود و به آن «شمسه» می گویند در اطراف هر ضلع شش سیم به وسیله سریشم چسبانده می شود و با نخ محکم می شود و حاصل آن طرح ستاره ای است، این طرح ها آنقدر تکرار می شوند تا به صورت طرح مورد نیاز در آمده و سپس در زیر فشار و پرس قرار گرفته و با چند مرحله برش کاری و چسباندن لایه های بسیار نازک چوب در اطراف آن طرح اولیه یک خانم به وجود می آید که تمامی این مراحل از ابتدا تا بدین جا بیش از ۴۰۰مرحله کاری را شامل می شود.
خاتم ها بر اساس طرح، رنگ، شکل و ابعاد محل مورد استفاده بر روی سطح کار به وسیله چسب مخصوص چسبانده شده و با ایجاد طرح های گوناگون و قرینه سازی تمامی طرح به وسیله خاتم مزین می گردد که پس از برخی ترمیم ها، سوهان، سمباده و بتونه کاری ونهایتاً ساییدن و صاف کردن سطح خاتم، کار برای روغن کاری و جلابخشی به وسیله مواد مخصوص مانند سایر سیلر و کیلر و پولیستر آماده می شود.
مرغوبیت یک خاتم خوب به ریزنقشی و منظم بودن طرح بستگی دارد که همه این ها در مهارت استادکار در تهیه مواد اولیه و نحوه کاربرد آن و حوصله و دقت بسیار زیاد خلاصه می شود.


جهت ثبت نام در دوره آموزشی خاتم سازی بر روی تصویر فوق کلیک نمایید.

دوره غیر حضوری است و محتوای الکترونیکی در قالب CD یا DVD به آدرستان ارسال می گردد

پس از پایان گواهی و مدرک معتبر خاتم سازی با قابلیت ترجمه رسمی دریافت می نمایید.

مشاوره رایگان : ۰۲۱۲۸۴۲۸۴ و ۰۹۳۳۰۰۲۲۲۸۴ و ۰۹۳۳۰۰۳۳۲۸۴ و ۰۹۳۳۰۰۸۸۲۸۴ و ۰۹۳۳۰۰۹۹۲۸۴


خصوصیات یک خاتم و محصول مرغوب و هنری

۱٫ صاف بودن سطح کار و خالی نبودن هیچ جای خاتم.
۲٫ یکنواخت بودن رنگ و مصالح به کار رفته در ساخت خاتم.
۳٫ عدم تغییر در رنگ و شکل.
۴٫ ترمیم کاری ها و بتونه کاری ها در سطح کار مشخص نباشند.
۵٫ قرینه بودن تمامی گل ها و اشکال در سطح کار و زوایا و اضلاع.
۶٫ دقیق و مهندسی بودن اساس و ساختمان طرح که تمامی ابعاد با هم همسان، قرینه و یک اندازه باشند که البته اگر شاسی طرح دقیق نباشد بهترین خاتم نیز بر روی آن نما و جلوه ای ندارد و کل طرح را از بین می برد به همین جهت است که یک هنرمند خاتم ساز باید یک نجار چیره دست هم باشد.
۷٫ رنگ کاری و روکش دادن محصول بایستی ماهرانه و بدون خدشه و هر عیبی باشد.
۸٫ نقش ها و مثلث ها هر چه ریزتر باشد کیفیت و ارزش کار بیشتر است.
مهم ترین مراکز خاتم سازی در ایران شیراز، اصفهان و تهران هستند که البته اکثر خاتم سازان در تهران اصفهانی یا شیرازی هستند.
تذکر مهم: کلیه محصولات خاتم کاری شده بایستی دور از حرارت، رطوبت و نور مستقیم خورشید نگهداری شوند و از تمیز کردن آنها با پارچه مرطوب و از به کار بردن هر گونه جلاسنج بر روی سطوح خاتم اجتناب نمایید.

دیدگاه شما نسبت به این موضوع چیست ؟

مدارک معتبرقابل اعطاء به شما:

آیا میدانید تنها با گذراندن یک دوره . آموزش مجازی در همین رابطه شما می توانید بیش ا ز ۲۰ نوع مدرک معتبر آموزشی ملی و بین المللی اخذ نمایید؟

راهنمای شرکت در دوره های مجازی:

آیا میدانید شما می توانید مرتبط با علاقه خود در دوره های آموزش مجازی بنیاد شرکت و بسته های آموزشی جامع درب منزل دریافت نموده و پس از پایان دوره برای خود مدرک معتبر ملی و بین المللی اخذ نمایید ؟

01 ثبت نام آنلاین در دوره های مورد نظر
02 دریافت بسته آموزشی و مطالعه محتوا
03 شرکت در ارزیابی آنلاین و ارسال پروژه
04 دریافت مدرک پایان دوره درب منزل

فرم درخواست مشاوره رایگان :

اهدافی که تمایل دارید بنیاد در راه رسیدن به آن ها مشاور شما باشد :

ویدئوهای آموزشی رایگان

لحظات حساس و لحظه گل بازی ایران و مراکش جام جهانی ۲۰۱۸

چگونه موز سیاه شده را زرد کنیم

کلید موفقیت چیست؟ ثابت قدمی

چرا مدرسه ای بر روی ابر ها باید ساخته شود؟

ایا ضریب هوشی ما بیشتر از نیاکانمان است؟

چگونه از مغز ها یاد بگیریم؟

چگونه پس انداز کنیم؟

چگونه گاز طبیعی را به انرژی تبدیل کنیم؟

چگونه به گرسنگی پایان دهیم؟

چگونه سیاره ای شاد داشته باشیم؟

جرا ما به اکتشاف نیاز داریم؟

جگونه درک متفاوتی ازخوشبختی داشته باشیم؟

چگونه یک چنگل بسازیم؟

پیشرفت در عصر تصاویر سه بعدی

چگونه فناوری تغییر شکل اینده را تغییر میدهد؟

چگونه به کودکان کار با کامپیوتر را اموزش دهیم؟

چگونه جرم ها با هواپیما جابجا میشوند؟

چگونه بچه ها را به یاد گیری تشویق کنیم؟

چگونه طراحی بهتری داشته باشیم؟

چرا طراحی پرچم ها طاحی بدی دارند؟

چگونگی رفتن به درون کامپیوتر و برداشتن یک پیکسل

چگونه فقر را کاهش دهیم؟

چگونه اینده ای بدون ترافیک داشته باشیم؟

اثر معماری که حس میکند و پاسخ میدهد

چگونه وسایل دور ریختنی را به اسباب بازی تبدیل کنیم؟

چگونه میتوان از مواد خام توستر ساخت؟

چگونه مسایل پیچیده را اسان کنیم؟

ساخت گوش مصنوعی

اطلاعات تماس با کارشناسان بنیاد:

هلدینگ توسعه دهندگان:

۰۲۱۲۸۴۲۸۴

کارشناس آموزش ۱:

۰۹۳۳۰۰۳۳۲۸۴

کارشناس آموزش ۲:

۰۹۳۳۰۰۸۸۲۸۴

کارشناس آموزش ۳:

۰۹۳۳۰۰۹۹۲۸۴

کارشناس آموزش ۴:

۰۹۳۳۰۰۲۲۲۸۴

کارشناس آموزش ۵:

۰۹۱۳۰۰۰۱۶۸۸

واحد صدور و استعلام:

۰۹۳۳۰۰۷۷۲۸۴

مدیر بازرگانی|نمایندگی:

۰۹۳۳۰۰۴۴۲۸۴

مدیر انتشارات دیجیتال|محتوا:

۰۹۳۳۰۰۵۵۲۸۴

مدیر روابط عمومی:

۰۹۱۹۳۶۰۰۲۵۲

کارت ویزیت

آموزش رایگان صوتی و PDF

کتاب الکترونیکی PDF دانشکده کسب‌وکار رابرت کیوساکی

کتاب الکترونیکی PDF چگونه با آرامش و بدون نگرانی زندگی کنیم از جول اوستین

کتاب الکترونیکی PDF مغزتان را رام کنید از جن تینچر

کتاب صوتی اسرار ذهن ثروتمند از تی هارو اکر

کتاب الکترونیکی PDF کشف توانمندی ها مارکوس باکینگهام و دونالد کلیفتون

کتاب الکترونیکی PDF معجزه گفت و گو از سوزان هیت لر

کتاب الکترونیکی PDF بخواهید تا به شما داده شود از جری هیکس

کتاب الکترونیکی PDF قدرت عادت از چارلز داهیگ

کتاب الکترونیکی PDF مسلخ باور از بهرام باعزت

دانلود کتاب صوتی و PDF چهار میثاق از دون میگوئل روئیز

کتاب صوتی جادوی جهت دار کردن زندگی از برایان تریسی

کتاب صوتی زندگی با عشق چه زیباست از لئو بوسگالیا

دانلود کتاب صوتی قطار سرعت به سوی ثروت از دارن هاردی

کتاب صوتی احساس بهتر ،بهتر شدن و بهتر ماندن از آلبرت آلیس

کتاب صوتی گامهای بلند برای کسب مهارت در زندگی از آنتونی رابینز

کتاب الکترونیکی PDF رسیدن به استقلال مالی از برایان تریسی

کتاب الکترونیکی PDF سلامت روحی و عاطفی برای خانم های جوان از سید علی ناصری

کتاب صوتی و PDF راز موفقیت از آنتونی رابینز

کتاب الکترونیکی PDF چهار اثر از فلورانس اسکاول شین

کتاب صوتی و PDF رازهایی درباره زنان از باربارا دی آنجلیس

در هر کسب و کاری که هستید ما به شما کمک می کنیم تا رزومه فردی و رزومه بنگاه اقتصادی خود را تقویت نمایید و فروش خود را افزایش دهید:

مزایای اخذ مدرک ایزو معتبر :

تسهیل شرایط اخذ مجوزهای گوناگون

ارتقاء سطح سازمان و افزایش رضایت

کسب امتیاز در مناقصه و مزایده ها

افزایش نفوذ تبلیغات و تقویت برند

فروش و مشتریان خود را افزایش دهید

اولین نرم افزار بانک اطلاعات مشاغل دارای مجوز در کشور

اطلاعات مشاغل بیش از ۲ میلیون بنگاه اقتصادی

جستجوی پیشرفته | امکان سفارشی سازی | امکان ارسال پیامک